An Cód Rialachais do Charthanais

Maidir leis an ‘gCód Rialachais do Charthanais’

Mínítear sa Chód Rialachais do Charthanais na híoschaighdeáin ar cheart duit iad a chomhlíonadh chun do charthanas a bhainistiú agus a rialú go héifeachtach.

Is é atá i gceist le dea-rialachas ná córais agus próisis a chur i bhfeidhm chun a chinntiú go mbaineann do charthanas a chuspóirí carthanúla amach le hionracas agus go mbainistítear é ar bhealach éifeachtach, éifeachtúil, cuntasach agus trédhearcach.

 

 

Dátaí tábhachtacha a bhaineann leis an gCód2019 - bliain na foghlama agus an ullmhúcháin do Charthanais. Tugtar i dTacar Uirlisí an Chóid Rialachais do Charthanais treoirnótaí agus teimpléid chun cabhrú le carthanais agus iontaobhaithe carthanais gach ceann de na croíshnáitheanna atá leagtha amach sa chód a chomhlíonadh.2020 - an chéad bhliain ina mbeifear ag súil leis go gcomhlíonfaidh carthanais chláraithe an cód.2021 - an chéad bhliain ina mbeifear ag súil leis go dtabharfaidh carthanais chláraithe tuairisc ar an dóigh a bhfuil an cód á chomhlíonadh acu.

Tacar Uirlisí an Chóid Rialachais do Charthanais - Treoirnótaí agus Teimpléid

Tá iontaobhaithe carthanais freagrach as rialachas a gcarthanais agus ba cheart dóibh deimhin a dhéanamh de go gcuirtear na sé phrionsabal atá sa Chód Rialachais do Charthanais i bhfeidhm ann.  Chun cúnamh agus tacaíocht phraiticiúil a thabhairt d’iontaobhaithe carthanais a gcuid oibre a chur i gcrích, tá an Rialálaí Carthanas tiomanta do shraith treoirdhoiciméad agus teimpléad a fhorbairt.  Chun doiciméad a íoslódáil, cliceáil ar theideal an doiciméid thíos chun é a rochtain.

Ceisteanna maidir leis an gCód Rialachais do Charthanais

  • Cad atá i gceist leis an gCód Rialachais do Charthanais?

    Tá an Cód Rialachais do Charthanais (comhad PDF) comhdhéanta de na nithe seo a leanas -

    • na sé phrionsabal um rialachas ar cheart do gach carthanas iad a chur i bhfeidhm,
    • na croíchaighdeáin a bhfuilimid ag súil go gcomhlíonfaidh gach carthanas iad agus na prionsabail á gcur i ngníomh acu, agus
    • caighdeáin bhreise lena léirítear an dea-chleachtas do charthanais ag a bhfuil ardleibhéil ioncaim agus/nó struchtúir chasta eagrúcháin agus chistiúcháin agus/nó líon suntasach fostaithe.

    Agus an Cód á scríobh againn, thugamar aird ar charthanais atá comhdhéanta d’oibrithe deonacha amháin agus ar charthanais a bhfuil líon beag ball foirne íoctha acu. Rinneamar amhlaidh chun fíorscéal na hearnála carthanas in Éirinn a léiriú, áit a bhfuil an dá ghrúpa sin freagrach as formhór na gcarthanas cláraithe.

    Cuireadh caighdeáin bhreise rialachais ar áireamh sa Chód freisin. Is caighdeáin iad sin a bhfuilimid ag súil go gcomhlíonfaidh na carthanais is casta iad.

    Ar na cúiseanna sin, tá an Cód ábhartha do gach carthanas a oibríonn in Éirinn.

  • Cé ar a bhfuil an Cód dírithe?

    Tá an Cód dírithe ar iontaobhaithe carthanais.  Tagann na daoine seo a leanas faoin téarma ‘iontaobhaí carthanais’:

    • comhaltaí coiste;
    • comhaltaí comhairle;
    • comhaltaí boird;
    • stiúrthóirí cuideachta.

    De réir an dlí, tá freagracht aonair agus freagracht chomhpháirteach araon ar iontaobhaithe carthanais as a dtarlaíonn laistigh dá gcarthanas.  Mar sin, mura gcomhlíonann a gcarthanas na dualgais dhlíthiúla atá air, beidh na hiontaobhaithe freagrach mar dhaoine aonair agus mar chomhaltaí de bhord, de choiste, de chomhairle nó de chroíghrúpa eile (dá ngairtear an ‘bord’ sa Chód seo).

  • Cé na sé phrionsabal atá sa Chód?

     Tá iontaobhaithe carthanais freagrach as rialachas a gcarthanais agus ba cheart dóibh deimhin a dhéanamh de go gcuirtear na prionsabail rialachais seo a leanas i bhfeidhm ann.

     Tá do charthanas:

  • Cé na deich gcéim de chomhlíonadh?

    Céim 1

    Léigh an Cód Rialachais do Charthanais (comhad PDF) (an ‘Cód’) ina iomláine.

    Céim 2

    Cinn cé acu atá nó nach bhfuil do charthanas ina charthanas casta chun críche an Chóid.

    Céim 3

    I gcás gach caighdeáin, cinn cén gníomh nó cé na gníomhartha a dhéanfaidh tú chun an caighdeán sin a chomhlíonadh i do charthanas.

    Céim 4

    Leag gach gníomh amach in aice leis an gcaighdeán ábhartha san Fhoirm um Chomhlíonadh a Thaifeadadh (doiciméad WORD).

    Céim 5

    Mura mbaineann aon cheann de na caighdeáin le do charthanas, mínigh cén fáth. Tabhair an míniú in aice leis an gcaighdeán sin ar an bhFoirm um Chomhlíonadh a Thaifeadadh (doiciméad WORD).

    Céim 6

    Cinn cén fhianaise is féidir leat a sholáthar ar an ngníomh atá á dhéanamh agat nó ar na gníomhartha atá á ndéanamh agat chun gach caighdeán a bhaineann le do charthanas a chomhlíonadh.

    Céim 7

    Leag an fhianaise is féidir leat a sholáthar amach in aice leis an ngníomh ábhartha san Fhoirm um Chomhlíonadh a Thaifeadadh (doiciméad WORD).

    Céim 8

    Caith súil siar ar an bhFoirm um Chomhlíonadh a Thaifeadadh (doiciméad WORD) agus comhaontaigh cé acu atá nó nach bhfuil sí cruinn ag cruinniú boird.

    Céim 9

    Dearbhaigh go bhfuil an Cód á chomhlíonadh ag do charthanas (nó mínigh cén fáth nach bhfuil sé á chomhlíonadh aige) agus do thuarascáil bhliantúil á cur faoi bhráid an Rialálaí Carthanas agat.

    Céim 10

    Tar éis duit na caighdeáin, na gníomhartha agus an fhianaise (Céimeanna 3 go 7) a bhreithniú an athuair, comhlánaigh Foirm nua um Chomhlíonadh a Thaifeadadh (doiciméad WORD) ag cruinniú boird gach bliain sula dtabharfaidh tú tuairisc ar chomhlíonadh don Rialálaí Carthanas.

  • An bhfuil dualgas éigeantach ar charthanais chláraithe an Cód Rialachais do Charthanais a chomhlíonadh?

    Is ar bhonn ‘comhlíonadh nó míniú’ a oibrítear an Cód. Fágann sé sin nach mór do charthanais an Cód a chomhlíonadh nó a mhíniú cén fáth nár chomhlíon siad é.

    In imthosca ar leith, is féidir go mbeidh údar ann le mainneachtain an Cód nó caighdeán ar leith laistigh den Chód a chomhlíonadh. I gcásanna den sórt sin, ba cheart na cúiseanna leis an neamhchomhlíonadh a mhíniú go soiléir.

  • Cé na tairbhí a ghabhann leis an gCód Rialachais do Charthanais a chomhlíonadh?

    Tá na sé phrionsabal nasctha leis na dualgais dhlíthiúla atá ar iontaobhaithe carthanais. Is é aidhm shonrach an Chóid cabhrú le hiontaobhaithe carthanais dea-chórais agus dea-phróisis rialachais a chur i bhfeidhm, ar nithe iad lena dtabharfar cúnamh dóibh na dualgais dhlíthiúla atá orthu faoin dlí carthanas a chomhlíonadh.

    Ba cheart go spreagfadh comhlíonadh an Chóid muinín i do charthanas i measc maoinitheoirí agus deontóirí agus ba cheart go gcuirfeadh sé leis an gcumas atá ag an gcarthanas airgead a chruinniú agus comhaltaí boird nua agus oibrithe deonacha nua a mhealladh.

    Íoslaghdaíonn dea-rialachas an baol go dtiocfaidh calaois nó cleachtais dhochracha eile chun cinn agus cinntíonn sé go mbainistítear do charthanas ar bhealach a fhreastalaíonn ar bharr leasa an charthanais agus a chuid tairbhithe.

  • Cad ba cheart dom a dhéanamh ar dtús?

    Leagtar amach sa Chód Rialachais do Charthanais na deich gcéim de chomhlíonadh a bhaint amach. Is féidir iad sin a fháil ar leathanach 11 den Chód Rialachais do Charthanais.

    Ba cheart duit na nithe seo a leanas a dhéanamh ar dtús:

    1. An Cód Rialachais do Charthanais a léamh ina iomláine agus é a phlé ag an gcéad chruinniú eile de chuid na n-iontaobhaithe carthanais.
    2. Plean a fhorbairt lena gcumasaítear duit aghaidh a thabhairt ar gach ceann de na sé phrionsabal atá sa Chód le linn na bliana.
  • An carthanas casta é mo charthanas nó an carthanas neamhchasta é chun críocha an Chóid Rialachais do Charthanais?

    Ní shainítear sa Chód na carthanais ar cheart dóibh na caighdeáin bhreise a chomhlíonadh. Ar deireadh, tá na hiontaobhaithe carthanais i ngach eagraíocht san áit is fearr chun a chinneadh cad ba cheart dá gcarthanas a dhéanamh agus cé acu ba cheart nó nár cheart don charthanas roinnt de na caighdeáin bhreise nó gach ceann díobh a chomhlíonadh.

    Is féidir le hiontaobhaithe carthanais an cinneadh sin a bhunú ar roinnt táscairí amhail ioncam an charthanais; an líon fostaithe atá aige; a chasta atá a chuid gníomhaíochtaí amhail obair le daoine soghonta agus oibriú thar lear; nó an líon oibrithe deonacha atá aige.

  • Tá an Cód Rialachais d’Eagraíochtaí Pobail, Deonacha agus Carthanúla á chomhlíonadh ina iomláine ag mo charthanas. An gá dom tosú as an nua?

    Ní gá. Má tá do charthanas á rialú go maith faoi láthair, is féidir nach mbeidh ort aon athruithe móra a dhéanamh chun an Cód Rialachais do Charthanais a chomhlíonadh. Ba cheart duit breithniú a dhéanamh, áfach, ar an dóigh a bhféadfá forbairt a dhéanamh ar aon chaighdeáin rialachais atá i bhfeidhm ag do charthanas cheana féin chun gur féidir leat freastal ar cheanglais an Chóid Rialachais do Charthanais.

    Ní mór duit an Fhoirm um Chomhlíonadh a Thaifeadadh a chomhlánú agus ní mór duit a dhearbhú go bhfuil an Cód á chomhlíonadh agat agus do thuarascáil bhliantúil á cur faoi bhráid an Rialálaí Carthanas agat.

  • Comhlíonann m’eagraíocht na ceanglais atá uirthi – cad is gá dom a dhéanamh anois?

    Ní mór duit an Fhoirm um Chomhlíonadh a Thaifeadadh a chomhlánú. Ní mór duit a shonrú san Fhoirm cé na gníomhartha a dhéanann do charthanas chun gach caighdeán sa Chód Rialachais do Charthanais a chomhlíonadh agus ní mór duit fianaise a thabhairt inti chun tacú leis an méid sin. Ba cheart duit an Fhoirm um Chomhlíonadh a Thaifeadadh a cheadú ag cruinniú boird sula dtabharfaidh tú tuairisc dúinn ar do chomhlíonadh.

  • Chomhlánaigh mé Foirm um Chomhlíonadh a Thaifeadadh don bhliain 2020 – an gá dom í a chur faoi bhráid an Rialálaí Carthanas?

     Ní gá. Ní cheanglaítear ort an Fhoirm um Chomhlíonadh a Thaifeadadh a chur faoi bhráid an Rialálaí Carthanas. Ní mór duit an Fhoirm a choinneáil, áfach, toisc go bhféadfadh an Rialálaí Carthanas í a iarraidh ag am ar bith. Chun an Cód a chomhlíonadh, ní mór duit an Fhoirm um Chomhlíonadh a Thaifeadadh a chomhlánú gach bliain.

  • Chomhlánaigh mé an Fhoirm um Chomhlíonadh a Thaifeadadh – an bhféadfaidh mo charthanas comhlíonadh an Chóid a phoibliú ar a shuíomh Gréasáin?

    Féadfaidh carthanais comhlíonadh an Chóid a phoibliú ar a suíomh Gréasáin nó ar ardáin eile mheán sóisialta, más mian leo déanamh amhlaidh. Beidh an Rialálaí Carthanas ag déanamh faireachán ar chomhlíonadh an Chóid agus ar mhíniúcháin i leith neamhchomhlíonadh.

  • Bíonn na cruinnithe boird de chuid mo charthanais faoi fhorlámhas ag iontaobhaí carthanais amháin nó beirt nach mbíonn ag iarraidh glacadh leis na hathruithe riachtanacha ná iad a chur chun feidhme. Cad is féidir liom a dhéanamh?

    Ní annamh an rud é bord a bheith faoi stiúir ag iontaobhaí forlámhach amháin. Is féidir le speisialtóir rialachais seachtrach cabhrú leat trí chomhairle neamhspleách a thabhairt bunaithe ar thaithí ghairmiúil.

    Is iad seo a leanas roinnt beart coisctheach eile a d’fhéadfá a bhreithniú:

    • Teorainneacha téarma a leagan síos;
    • Tabhairt faoi athbhreithnithe bliantúla ar an mbord agus faoi mheasúnuithe ar dhaoine aonair;
    • Cód iompair d’iontaobhaithe carthanais a ghlacadh;
    • Próiseas éifeachtach ionduchtúcháin a chinntiú;
    • Cur síos soiléir a dhéanamh ar róil.
  • Is carthanas beag é mo charthanas agus tagaimid le chéile go rialta chun saincheisteanna laethúla a phlé. Cá mhéad cruinniú Boird ba cheart a bheith ag mo charthanas gach bliain?

    Is faoin gcarthanas féin atá sé a chinneadh cá mhéad cruinniú a bheidh aige.  Ba cheart don bhord teacht le chéile chomh rialta agus is gá chun a chinntiú: 

    • go mbíonn gach iontaobhaí carthanais ar an mbord in ann maoirseacht chuí a dhéanamh ar ghníomhaíochtaí an charthanais;
    • go bhfaigheann daoine a bhainistíonn an carthanas nó a oibríonn ann aon cheadú a theastaíonn uathu ar bhealach tráthúil (trí chinntí a dhéantar agus a thaifeadtar ag cruinnithe Boird) chun gur féidir leo obair laethúil an charthanais a chur i gcrích.

    Beidh an líon cruinnithe boird a bheidh ag teastáil ag brath, mar sin, ar mhéid, ioncam agus struchtúr an charthanais.

  • Is carthanas beag é mo charthanas. Mar sin, pléann na hiontaobhaithe carthanais gach saincheist ábhartha ag cruinnithe seachtainiúla, nach cruinnithe foirmiúla Boird iad. An leor é sin chun críocha an Chóid?

    Ba cheart gach cinneadh ón mbord iontaobhaithe carthanais a dhoiciméadú ionas go mbeidh fianaise ann ar na cinntí a rinneadh agus ar cén uair a rinneadh iad.  Ní leor nithe a phlé i gcoistí nó i ngrúpaí eile sa charthanas i gcás nach féidir a thaispeáint, trí thagairt do mhiontuairiscí doiciméadaithe, gur phléigh agus gur chomhaontaigh an bord iontaobhaithe carthanais gníomh sonraithe i ndáil le ní ar leith.

  • Conas is féidir liom cruachóip a fháil den Chód Rialachais do Charthanais?

    Tá líon teoranta cruachóipeanna ar fáil uainn lena mbailiú. Is féidir iad sin a iarraidh trí ríomhphost a sheoladh chuig governancecode@charitiesregulator.ie. Tá an líon cóipeanna a sheoltar le casadh an phoist teoranta do thrí chóip in aghaidh an charthanais.

  • Faoi Chaighdeán 1.8, ceanglaítear ar charthanais na buntáistí agus na míbhuntáistí a bhaineann le hobair i gcomhpháirt le carthanais eile a bhreithniú. Cad is ciall lena bheith ‘ag obair i gcomhpháirt’?

    Tá raon leathan socraíochtaí foirmiúla agus neamhfhoirmiúla i gceist le hobair i gcomhpháirt. Tá na nithe seo a leanas ina samplaí de shocraíocht neamhfhoirmiúil shimplí: líonrú; imeachtaí comhpháirteacha; fógraíocht chomhroinnte nó feachtais chomhroinnte; acmhainní a chomhroinnt nó smaointe a mhalartú; agus obair le chéile ar mhaithe le comhspriocanna a bhaint amach. Is féidir go mbeidh comhaontú dlíthiúil níos foirmiúla ag teastáil de réir mar a mhéadaíonn an leibhéal comhair. Tiocfaidh socraíocht níos foirmiúla as an gcinneadh chun obair le chéile i gcásanna áirithe, mar shampla cumasc idir dhá charthanas nó níos mó (féach an Treoir uainn maidir le Carthanas a Fhoirceannadh). Is féidir go mbeidh comhairle ghairmiúil ag teastáil, ag brath ar chineál aon socraíochta a dhéanfar. Agus faisnéis á comhroinnt le haon charthanas eile, is gá a chinntiú go dtabharfar aghaidh chuí ar shaincheisteanna a bhaineann le rúndacht agus leis an Rialachán Ginearálta maidir le Cosaint Sonraí.

    Agus tú ag smaoineamh faoi obair i gcomhpháirt le carthanais eile, ba cheart duit fiafraí díot ar dtús cé na haidhmeanna atá leis an gcomhpháirtíocht. Ní mór duit breithniú cuí a dhéanamh agus bheith deimhin gurb amhlaidh, maidir le do chomhpháirtíocht le heagraíocht eile: 

    • go gcuirfidh sí do chuspóir carthanúil ar aghaidh;
    • go mbeidh sí ina bealach cuí éifeachtach chun acmhainní do charthanais a úsáid;
    • go mbeidh sí le barr leasa do charthanais;
    • nach dtoirmisctear le doiciméad rialaithe do charthanais í.
    • gur shainaithin tú aon rioscaí a d’fhéadfadh a bheith ag baint léi agus gur féidir leat déileáil leis na rioscaí sin.

Íoslódáil an Cód Rialachais do Charthanais

Íoslódáil an Cód Rialachais do Charthanais

Íoslódáil leagan inchurtha in eagar den Fhoirm um Chomhlíonadh a Thaifeadadh (doiciméad WORD)

Má bhíonn aon cheisteanna agat maidir leis an gCód, seol le ríomhphost iad chuig governancecode@charitiesregulator.ie agus tabharfaidh duine dár mbaill foirne freagra duit.